چگونه داروخانه‌ها به ارتقای سلامت جامعه از طریق واکسیناسیون کمک می‌کنند؟

در دنیای امروز که مسائل بهداشتی و سلامت عمومی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته‌اند، مسئولیت اجتماعی داروخانه‌ها (Corporate Social Responsibility – CSR) به عنوان یک مفهوم کلیدی در صنعت داروسازی ظاهر شده است. مسئولیت اجتماعی به معنای تعهد سازمان‌ها به جامعه، محیط زیست و ذی‌نفعان است و در حوزه داروخانه‌ها، این تعهد شامل مشارکت فعال در برنامه‌های واکسیناسیون عمومی، پیشگیری از بیماری‌ها و آموزش جامعه می‌شود. با توجه به همه‌گیری‌های اخیر مانند کووید-۱۹ و چالش‌های جهانی مانند تردید واکسن، داروخانه‌ها به عنوان نقاط تماس مستقیم با بیماران، نقش محوری در ارتقای سلامت عمومی ایفا می‌کنند. بر اساس گزارش‌های ۲۰۲۵، داروخانه‌ها می‌توانند نرخ واکسیناسیون را تا ۵۱ درصد افزایش دهند و در پیشگیری از بیماری‌های عفونی مؤثر باشند.

در میان این مسئولیت‌ها، مشارکت در برنامه‌های واکسیناسیون عمومی و اقدامات پیشگیرانه جایگاه ویژه‌ای دارد. واکسیناسیون یکی از مؤثرترین ابزارهای کنترل و ریشه‌کنی بیماری‌هاست و نقش داروخانه‌ها در دسترسی سریع‌تر، آسان‌تر و گسترده‌تر مردم به واکسن‌ها، اهمیت این مراکز را دوچندان کرده است. در بسیاری از کشورها، داروخانه‌ها به‌طور رسمی بخشی از شبکه واکسیناسیون محسوب می‌شوند و کمک شایانی در افزایش پوشش واکسیناسیون، کاهش بار بیمارستان‌ها و ارتقای نظام سلامت داشته‌اند. این رویکرد اکنون در ایران نیز اهمیت روزافزون پیدا کرده و می‌تواند نقشی اساسی در مدیریت بحران‌ها، پیشگیری از بیماری‌ها و ارتقای سلامت جامعه ایفا کند.

مسئولیت اجتماعی داروخانه‌ها چیست؟

مسئولیت اجتماعی داروخانه‌ها فراتر از فروش دارو است و شامل اقداماتی است که به نفع جامعه، اقتصاد و محیط زیست باشد. بر اساس استانداردهای بین‌المللی مانند ISO 26000 ،CSR در داروخانه‌ها شامل اخلاق حرفه‌ای، دسترسی عادلانه به دارو، آموزش عمومی و حمایت از برنامه‌های بهداشتی است. داروخانه‌ها به عنوان بخشی از سیستم سلامت، مسئول هستند تا در پیشگیری از بیماری‌ها و ترویج واکسیناسیون مشارکت کنند، زیرا بیش از ۹۰ درصد مردم حداقل یک بار در سال به داروخانه مراجعه می‌کنند.

در سال ۲۰۲۵، CSR با تمرکز بر پایداری، مانند کاهش ضایعات پلاستیکی در بسته‌بندی داروها و حمایت از کمپین‌های زیست‌محیطی، گسترش یافته است. داروخانه‌ها می‌توانند با همکاری با سازمان‌های دولتی و غیرانتفاعی، نقش خود را تقویت کنند. برای مثال، در ایالات متحده، انجمن داروسازان آمریکا (APhA) برنامه‌هایی برای توانمندسازی داروسازان در مقابله با تردید واکسن ارائه می‌دهد، که این امر بخشی از CSR است. در نهایت، CSR نه تنها تصویر برند را بهبود می‌بخشد، بلکه سودآوری را نیز افزایش می‌دهد، زیرا مشتریان به کسب‌وکارهای مسئولانه وفادارتر هستند.

مسئولیت اجتماعی شامل موارد زیر است:

• ارائه خدمات آموزشی و آگاهی بخشی
• مشارکت در برنامه های ملی سلامت
• ارتقای ایمنی دارویی و کاهش خطا
• پیشگیری از بیماریها
• حمایت از اقشار آسیب پذیر
• مشارکت در برنامه های واکسیناسیون

داروخانه‌ها به دلیل دسترسی ساده مردم به آن‌ها، نخستین خط تماس بیماران محسوب می‌شوند و می‌توانند نقش مهمی در ارتقای بهداشت عمومی ایفا کنند

مشارکت داروخانه‌ها در برنامه‌های واکسیناسیون عمومی

یکی از برجسته‌ترین جنبه‌های مشارکت داروخانه در واکسیناسیون عمومی، نقش آن‌ها در توزیع و ترویج واکسن‌هاست. داروخانه‌ها به عنوان مراکز قابل دسترسی، می‌توانند واکسن‌های فصلی مانند آنفولانزا یا واکسن‌های عمومی مانند HPV را ارائه دهند. این مزایا شامل موارد زیر می باشد:

• افزایش پوشش واکسیناسیون: که مهم ترین عامل جلوگیری از شیوع بیماری هاست.
• صرفه جویی هزینه برای نظام سلامت: درمان بیماری های قابل پیشگیری بسیار پرهزینه است.
• کاهش بار بیمارستان ها: در بحران هایی مثل آنفولانزا یا کرونا، داروخانه ها نقش مهمی در کنترل مراجعه ها داشتند.
• افزایش اعتماد مردم به واکسن ها: داروسازان به عنوان متخصص نقش مهمی در کنترل مراجعه ها داشتند.
• ارتقای برند و جایگاه اجتماعی داروخانه: داروخانه‌هایی که در برنامه‌های عمومی مشارکت می‌کنند، در ذهن مردم به‌عنوان مراکز پیشرو و قابل اعتماد ثبت می‌شوند.

در ایران، داروخانه‌ها در برنامه‌های واکسیناسیون ملی مانند کووید-۱۹ مشارکت داشتند، اما چالش‌هایی مانند کمبود واکسن وجود دارد. سازمان غذا و دارو می‌تواند با همکاری داروخانه‌ها، برنامه‌های واکسیناسیون را گسترش دهد. این مشارکت نه تنها مسئولیت اجتماعی را نشان می‌دهد، بلکه به کنترل بیماری‌های عفونی کمک می‌کند.

اهمیت مشارکت داروخانه ها در واکسیناسیون عمومی

واکسیناسیون یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای علم پزشکی است. نقش داروخانه‌ها در این حوزه در دهه اخیر به‌قدری پررنگ شده که در بسیاری از کشورهای پیشرفته، داروسازان به‌عنوان واکسیناتور رسمی شناخته می‌شوند.

چرا داروخانه‌ها جایگاه مناسبی برای برنامه‌های واکسیناسیون دارند؟

۱. دسترسی سریع و آسان برای مردم: داروخانه‌ها در تمام مناطق شهری و حتی بسیاری از مناطق روستایی مستقر هستند. این گستردگی به دولت‌ها کمک می‌کند پوشش واکسیناسیون را بیشتر کنند.

۲. ساعات کاری طولانی: داروخانه‌ها معمولاً در ساعات غیراداری باز هستند و همین موضوع امکان واکسیناسیون افراد شاغل را افزایش می‌دهد.

۳. کاهش بار مراکز درمانی: واکسیناسیون در داروخانه‌ها باعث می‌شود درمانگاه‌ها و بیمارستان‌ها بتوانند بر بیماران جدی‌تر تمرکز کنند.

۴. افزایش اعتماد مردم: بسیاری از افراد در مراجعه به پزشک یا مراکز درمانی تردید دارند، اما ارتباط صمیمی‌تر و مستقیم با داروساز باعث می‌شود راحت‌تر واکسن دریافت کنند.

۵. امکان پایش و اطلاع‌رسانی بهتر: داروسازان می‌توانند مشاوره ایمنی، هشدارهای لازم و اطلاعات مربوط به عوارض احتمالی واکسن را ساده و شفاف ارائه دهند.

نقش داروخانه‌ها در پیشگیری از بیماری‌ها

داروسازان، یکی از معتبرترین منابع اطلاعات سلامت در جامعه هستند. اطلاع‌رسانی داروساز می‌تواند نگرانی‌های مردم درباره واکسن‌ها را کاهش دهد. نقش داروخانه در پیشگیری از بیماری یکی دیگر از ابعاد CSR است. داروخانه‌ها می‌توانند برنامه‌های غربالگری مانند تست قند خون یا فشارخون را ارائه دهند و آموزش‌هایی در مورد تغذیه، ورزش و بهداشت ارائه کنند. بر اساس گزارش سال ۲۰۲۵، داروسازان در پیشگیری از بیماری‌های مزمن مانند دیابت مؤثر هستند و می‌توانند هزینه‌های سیستم سلامت را کاهش دهند.

در پیشگیری، داروخانه‌ها با کمپین‌های آموزشی مانند “روز جهانی بهداشت” همکاری می‌کنند و بر مادر و کودک تمرکز دارند. همچنین، در مقابله با HPV، داروسازان آگاهی را افزایش می‌دهند و واکسیناسیون را ترویج می‌کنند. جدول زیر برخی برنامه‌های پیشگیری را نشان می‌دهد:

این نقش، داروخانه‌ها را به قهرمانان بهداشت عمومی تبدیل می‌کند.